Tumult, voorheen bekend als VRIJDAG, is een groot cultuurcentrum dat is ontstaan uit de fusie van de Stedelijke Muziekschool Groningen, het Prinsentheater en Kunstencentrum Groningen. De drie organisaties, die voorheen verspreid over verschillende locaties in de stad waren gevestigd, komen nu, enkele jaren na de fusie, ook fysiek samen in een nieuw huis voor de amateurkunsten.
De centrale vraag was hoe een dergelijk grootschalig programma in deze historische context kon worden verankerd, op een manier die het gebouw nadrukkelijk opent naar de stad en de kruisbestuiving tussen verschillende amateurkunstdisciplines en voorbijgangers stimuleert.
De ruimtelijke structuur van Tumult is glashelder: een U-vormige ontsluiting rondom de binnentuin, met daaromheen een ring van verschillende ruimtes. Binnen de U liggen de binnentuin en de twee rijksmonumenten. De looproutes volgen deze structuur; de verschillende disciplines zijn bewust gemengd en verspreid langs de route. Via de binnentuin zien gebruikers elkaar werken, maken en creëren. Transparantie werkt daarbij als aanjager: anderen bezig zien prikkelt om zelf mee te doen, te ontdekken en te creëren.
De binnentuin wordt zo de plek waar disciplines elkaar ontmoeten en kruisbestuiving ontstaat. Tegelijkertijd vormt de tuin een centrale bron van daglicht en biedt hij ruimte om lessen en activiteiten naar buiten te verplaatsen. Naar boven toe verspringt en verbreedt de binnentuin zich. Hierdoor dringt het daglicht dieper het gebouw binnen en neemt de nieuwbouw op vanzelfsprekende wijze afstand van de twee rijksmonumenten.
Op de begane grond vormt de doorgang tussen de Sint Jansstraat en de Popkenstraat een kruis met de dwarsverbinding tussen beide binnentuinen. Zo ontstaat een toegankelijk en doorwaadbaar gebouw, waarin de stad letterlijk naar binnen kan komen. Op het kruispunt van beide assen opent een vide het gebouw in verticale richting. Daarboven, op de tweede verdieping, liggen de twee grote zalen: de theaterzaal en de concertzaal.
Direct aan het assenkruis ligt de huiskamer: een centrale ruimte met horeca die het sociale hart van Tumult vormt. De doorgaande looplijnen verbinden de verschillende delen van het gebouw en zorgen ervoor dat de routes van gebruikers en disciplines elkaar vanzelf kruisen. Zo ontstaat een gebouw waarin ontmoeting niet wordt georganiseerd, maar voortkomt uit de ruimtelijke structuur zelf: Tumult als plek voor ontmoeting, interactie en interdisciplinaire samenwerking.
Tumult beslaat vrijwel een volledig bouwblok in de historische binnenstad van Groningen. Het blok is hybride van karakter: twee rijksmonumenten met een 17e-eeuwse hoofdopzet en 19e-eeuwse modernisering, een gemeentelijk monument en nieuwbouw vormen samen één ensemble. Het naastgelegen Forum presenteert zich als icoon dat zich nadrukkelijk onderscheidt van het stedelijk weefsel; Tumult zoekt juist de dialoog met de omliggende stad.
Het volume is fors: de hoogte van 21,5 meter contrasteert sterk met de aangrenzende gebouwen. Daarom is de gootlijn verlaagd en sluit het gebouw door middel van verspringingen aan op de maat en schaal van de monumentale bebouwing en de kenmerkende kleine korrel van de middeleeuwse binnenstad.
Boven deze verspringende gootlijn is een krachtig daklandschap toegevoegd. De positie van de grote dakkapellen is ontleend aan het sleutelgat van het Forum, de zichtlijnen in de Schoolstraat en de Sint Jansstraat en de behoefte aan noorderlicht in de tekenlokalen.
De komst van Tumult leidt niet tot een volledig nieuw geheel, maar voegt een nieuw hoofdstuk toe aan de geschiedenis van de stad. In een patroon van verschillende metselwerkverbanden wordt de ritmiek zichtbaar van de gevels van opeenvolgende generaties gebouwen die hier in voorgaande eeuwen hebben gestaan. De nieuwe laag van deze eeuw wordt daaraan toegevoegd met grote uitkragende vensters: ogen op de stad, die het culturele programma zichtbaar maken voor voorbijgangers.
Locatie: Groningen, Nederland
Fase: Voltooid
Functie: Cultuur
Programma: Theater, concertzaal, kunstencentrum, cultureel centrum en commerciële voorzieningen
BVO: 5,950m2
Jaar opdracht: 2021
Architecten: Koschuch Architects & Next Architects
